Vadeli işlem sözleşmeleri, belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikteki malı, kıymetli madeni, finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını ya da dövizi alma ya da satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir. Opsiyon sözleşmeleri ise, belirli bir vadede ya da vadeye kadar, belirli bir varlığı, belirli bir miktarda, belirli bir fiyattan alma ya da satma hakkı veren sözleşmelerdir. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin en önemli fonksiyonu etkin risk yönetimi ve geleceğe yönelik fiyat keşfidir.
Vadeli işlem sözleşmeleri genellikle üç amaçla kullanılır: • Korunma, • Yatırım, • Arbitraj.
Korunma
Spot piyasada pozisyonu olup fiyat riskinden korunmak isteyen yatırımcılar gelecekteki fiyatı sabitlemek amacıyla vadeli işlem
piyasasında işlem yaparlar.
Yatırım
Geleneksel yatırım araçlarının sunamadığı bazı özellikler türev araçlarda yer almaktadır:
• Türev araçlar geleneksel yatırım araçlarından daha az ilk yatırım gerektirmektedir. Geleneksel yatırım araçlarının gerektirdiği
ilk yatırımın %10’u veya daha azı bir başlangıç teminatı yatırarak, ilgili aracın tüm getirisi (veya zararı) elde edilmektedir.
• Geleneksel yatırım araçlarına sadece fiyatların yükselmesi beklentisiyle yatırım yapılabilir. Türev araçlarda fiyatların düşmesi
beklentisi içindeysek de yatırım yapılabilir.
• Bazı yatırım formlarını geleneksel yatırım araçlarında bulamayız. Örneğin hisse senedi endeksini spot piyasada anlık olarak alıp satamayız.
• Geleneksel yatırım araçlarında riski sınırlandırmak çok zordur. Türev araçlarda ise riski istediğimiz düzeye getirme imkânımız daha yüksektir
(örneğin bir sözleşmenin kısa vadelisini alıp, uzun vadelisini satmak suretiyle).
• Bir portföyde bulunması halinde riski düşürebilecek olan ve finansal piyasaların genel trendlerinden farklı hareket eden emtiayı yatırım
amacıyla geleneksel piyasalardan almak veya satmak imkânsızdır. Bu piyasalarda ise emtia bir yatırım aracı haline gelmektedir ve yatırım
seçeneklerimizi artırmaktadır.
Arbitraj
Aynı anda, aynı vadeli işlem sözleşmelerinin işlem gördüğü piyasalar arasındaki fiyat farklarından veya spot piyasa ile
vadeli piyasa arasındaki fiyat farklılıklarından faydalanarak kar elde etmek amacıyla yapılan işlemlerdir. Aynı anda bir piyasada alım,
diğer piyasada da satım yapıldığı için açık pozisyon taşınmamakta, yani herhangi bir risk alınmamaktadır.
Vadeli İşlem Sözleşmesi Türleri
2005 yılı başında işlemlere başlanan Vadeli Ġşlem ve Opsiyon Borsası (VOB)’nda; Döviz Vadeli İşlem Sözleşmeleri, Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri,
Faiz Vadeli İşlem Sözleşmeleri ve Emtia Vadeli İşlem Sözleşmeleri işlem görmektedir. VOB’da işlem gören sözleşmelere ilişkin detaylı bilgilere,
www.vob.org.tr adresindeki internet sitesinden veya çeşitli aracı kurumlardan erişilmesi mümkündür.